Imieniny: Cezarego, Zygfryda oraz Marii
Psychika

Stres - strona 1 z 2

Pojęcie stresu obecne jest na każdym etapie życia. Małe dzieci przeżywają go kiedy rodzic znika z pola widzenia, starsze dzieci idąc do przedszkola lub szkoły, nastolatkowie stając w obliczu egzaminów, a osoby starsze gdy zaczynają widzieć, że słabną ich siły i że czasem zapominają gdzie coś położyły. Stres towarzyszy każdego dnia w mniejszym lub większym nasileniu. Uciążliwości dnia codziennego to grupa najsłabszych stresorów. Jest to codzienny pośpiech, sprzeczka w domu lub nieporozumienie w pracy. Stresory o średniej sile ujmuje się w postaci skali i dotyczą zmian życiowych, których w okresie środka życia jest najwięcej. Holmes i Rahe prowadzili badania nad stresem i stworzyli listę sytuacji/wydarzeń wywołujących najsilniejszy stres. Na czele tej listy wymienione są takie sytuacje jak: śmierć współmałżonka, rozwód, separacja, kara więzienia, śmierć kogoś z rodziny, utrata pracy. Są też wydarzenia obiektywnie oceniane jako przyjemne tj. ślub, wyjazd wakacyjny, święta Bożego Narodzenia czy wybitne osiągnięcia. Najsilniejszą grupą, pozostawiającą ślad w przeżyciu jednostki jest stres ekstremalny lub traumatyczny. Zalicza się tu różnego rodzaju klęski żywiołowe, katastrofy, wypadki. Patologicznym śladem owych stresorów jest zespół stresu pourazowego (PTSD). Główne czynniki wywołujące stres to: miejsce pracy i pełniona rola, życie rodzinne, problemy małżeńskie, osobowość, stan organizmu jak choroba czy niepełnosprawność, utraty, katastrofy. Współcześnie pojęcie stresu odnosi się do relacji pomiędzy czynnikami zewnętrznymi a właściwościami człowieka. „Relacja stresowa polega na zakłóceniu lub zapowiedzi zakłócenia równowagi pomiędzy wymaganiami a możliwością ich spełnienia”. Pionier w tej dziedzinie, Richard Lazarus definiuje stres psychologiczny następująco:

Stres to „określona relacja (relationship) miedzy osobą a otoczeniem , która oceniana jest przez osobę jako obciążająca lub przekraczająca jej zasoby i zagrażająca jej dobrostanowi”.

Każda sytuacja trudna (stresowa) powoduje zakłócenie równowagi organizmu, a to z kolei wywołuje napięcie i niepokój. Pojawia się potrzeba przywrócenia homeostazy. Doświadczanie stresu wymaga od osoby uruchomienia procesów adaptacyjnych. Podjęcie działań w celu poprawy samej relacji, oraz stanu emocjonalnego określana jest mianem radzenia sobie ze stresem. Obszar tych działań może być dwukierunkowy i opierać się na:

  • samoregulacji emocji, co w efekcie daje obniżenie przykrego napięcia;
  • rozwiązaniu problemu, co poprawia relacje z otoczeniem, jednocześnie likwidując sytuację napięcia.

Istnieje kilka czynników, które utrudniają przywrócenie homeostazy i powodują, że czynnik stresogenny utrzymuje się. Dzieje się tak z kilku możliwych powodów:

  • Osoba czuje, że nie posiada odpowiednich strategii więc wycofuje się z podejmowania aktywności;
  • Posiada syndrom wyuczonej bezradności;
  • Stosuje strategie mało konstruktywne, które tylko na chwilę zagłuszają problem;
  • Podejmuje działania stosując strategie do tej pory skuteczne, zaś w tym momencie nie sprawdzające się.

 

Długotrwale utrzymujący się stres może przerodzić się w chorobę na tle psychosomatycznym oraz inne schorzenia. Patologicznym zjawiskiem jest unikanie i ucieczka w używki, które nie poprawiają sytuacji a tworzą jedynie ułudę poprawy. Rzeczą pewną jest, że stres, nawet jeśli nie jest bezpośrednią przyczyną chorób, to zdecydowanie stwarza korzystne warunki dla ich rozwoju i utrudnia leczenie.

Aby zapobiegać wystąpieniu negatywnym skutkom stresu, na poziomie szkoleń będziemy mieć do czynienia z prewencją. Istnieją dwa rodzaje strategii w profilaktyce: negatywna i pozytywna. Ta pierwsza, to podejmowanie wszelkich działań mających na celu minimalizowanie ryzyka poprzez działania edukacyjne. Są to wszelkiego rodzaju kampanie i programy mówiące o niekorzystnym wpływie np. środków psychoaktywnych lub skutkach stresu. Określenie tych działań mianem prewencji negatywnej bierze się zapewne z faktu, że poprzez mówienie o zagrożeniach, jednocześnie się je nagłaśnia. Prewencja pozytywna to praca na zasobach. Wzmacnianie kompetencji i umiejętności wewnętrznych człowieka, by mógł sobie radzić w sposób bardziej efektywny. Oparta jest np. o promocję zdrowia. Caplan wyróżnia trzy poziomy prewencji:

1) Pierwotna – podejmowanie takich działań jak: szkolenia, treningi, psychoedukacja zanim dojdzie do wystąpienia jakichkolwiek zaburzeń;

2) Wtórna – działania tj. doradztwo, interwencja, pomoc psychologiczna; podejmowane gdy dojdzie do pojawienia się wczesnych sygnałów zaburzeń, a jej celem jest niedopuszczenie do rozwoju patologii;

3) Trzeciego stopnia – ma miejsce po wystąpieniu choroby a jej celem jest zapobieganie skutkom i przeciwdziałanie nawrotom.

Światowa Organizacja Zdrowia nazwała stres chorobą dwudziestego wieku. Jest on nazywany „zabójcą w białych rękawiczkach” – nie jest on bezpośrednią przyczyną śmierci, ale na skutek chorób spowodowanych nadmiernym lub długotrwałym stresem cierpi a nawet umiera wielu ludzi. Uważany jest on za przyczynę chorób serca, układu krążenia, nadciśnienia tętniczego, układu pokarmowego i wielu innych schorzeń.

Termin „stres” w języku polskim pochodzi z języka angielskiego i oznacza w dosłownym tłumaczeniu „obciążenie, nacisk”. Pojęcie to rozpowszechnione początkowo przez psychologów, fizjologów i lekarzy wywodzi się z fizyki, gdzie odnosi się ono do różnego typu napięć i nacisków lub sił, które działają na system, a ściślej odporności materiału na działanie tych sił. Jako pierwszy wprowadził ten termin do nauk o zdrowiu kanadyjski fizjolog Hans Selye w 1936 roku. Użył on tego określenia do opisania niespecyficznej reakcji organizmu, powstającej w odpowiedzi na działanie bodźców szkodliwych (stresorów), nazwanej Ogólnym Zespołem Adaptacyjnym – GAS (General Adaptation Syndrome) lub odpowiedzią na stres (System Response). Badacz ten, analizując przypadki swoich pacjentów cierpiących z powodu różnych niedomagań somatycznych, zwrócił uwagę na występowanie u nich wielu wspólnych symptomów, m.in.: podwyższenie ciśnienia krwi, osłabienie mięśni, utrata motywacji osiągnięć. Odkrył, że w każdej chorobie, prócz objawów specyficznych, różnicujących typy chorób, można wyodrębnić syndrom objawów niespecyficznych, wspólny dla wszystkich chorób. Bardziej współczesna definicja Selye’go głosi, że „stres jest niespecyficzną reakcją organizmu na wszelkie niedomagania”. Selye`mu przypisuje się najbardziej doniosły wkład w badania nad stresem biologicznym. Prace tego badacza wzbudziły zainteresowanie problematyką stresu, nie tylko w dziedzinie nauk biologicznych.

Pojęcie „stres” w odniesieniu do określania stanu emocjonalnego człowieka i reakcji systemu nerwowego na stan napięcia wprowadził natomiast amerykański fizjolog W. Cannon, który zdefiniował stres jako „psychologiczną reakcję na bodziec zewnętrzny, w którym mogą być zarówno czynniki emocjonalne, jak i fizyczne”.

Innym wybitnym badaczem, który wniósł ogromny dorobek w badania nad stresem był R.S. Lazarus, który zwrócił uwagę na psychologiczne podłoże i aspekty stresu. Zauważył on, że „stres nie więc lokalizowany ani w jednostce, ani w otoczeniu, ale traktowany jest jako rodzaj relacji (interakcji, transakcji) między nimi”.

Kierunki badań nad stresem ulegały polaryzacji: jedni zwracali uwagę na bodźce wywołujące stres i specyficzne reakcje człowieka na te bodźce, inni zaś skupili się na relacji pomiędzy bodźcem, a jego indywidualnym odbiorem przez jednostkę ludzką. Stąd też samo pojęcie stresu bywa różnie interpretowane, a różne stanowiska badaczy wzajemnie się uzupełniają.

 

 

Inne w kategorii:

Depresja

Z definicją depresji pojawia się problem dwojakiej natury. Z jednej strony...

Centrum 50+ O nas O projekcie Newsletter
Statystyki
  • Goście on-line: 127
  • Dzisiejsze wizyty: 116
  • W tym miesiącu: 8258
  • W tym roku: 128569