Imieniny: Gracjana, Bogusława oraz Laurencji
Edukacja

Niepełnosprawni 50+ - strona 1 z 5

Instruktorzy prowadzący zajęcia z osobami w zaawansowanym wieku często muszą zmierzyć się z problemami uczestników wynikających tak z samej starości, jak również z towarzyszących jej chorób natury fizycznej i psychicznej oraz niepełnosprawności. Ponad 80% osób w starszym wieku posiada co najmniej jedną chroniczną chorobę, wielu doświadcza złożonych medycznych problemów. Trener pracujący z seniorami powinien odznaczać się znajomością fizycznych, psychicznych, społecznych i funkcjonalnych konsekwencji chorób i niepełnosprawności właściwych starszemu wiekowi, które wpływają na sposób rekrutacji uczestników, dobór grupy, planowanie treści spotkań, stosowane metody, pomoce czy kształt otoczenia fizycznego.

Jaka jest specyfika pracy edukacyjnej z osobami niepełnosprawnymi w starszym wieku?

Nie każdy instruktor, nawet odnoszący sukcesy w pracy z młodszymi grupami wiekowymi, będzie efektywnie i komfortowo pracował z osobami w starszym wieku, zwłaszcza borykającymi się z poważnymi kłopotami zdrowotnymi i ograniczoną sprawnością.Przeszkodę zazwyczaj stanowi brak znajomości specyfiki rozwojowej osób starszych oraz przebiegu starzenia się naturalnego i patologicznego, związanego z chorobą i niepełnosprawnością, ich przyczynami i skutkami, jak również umiejętność komunikowania się z seniorami, przekraczającego doznawane deficyty i znaczącego w wymiarze osobowym.

OSOBISTE TRUDNOŚCI I UPRZEDZENIA WOBEC STAROŚCI I LUDZI STARSZYCH

Starość jako ostatni okres życia człowieka budzi lęk. Obwarowany jest wielością stereotypów i negatywnych nastawień, deformujących rzeczywisty obraz osób w zaawansowanym wieku, również w dziedzinie ich edukacji i szkolenia. Praca w tej grupie wiekowej wymaga poznania prawdy na jej temat, odrzucenia negatywnych przekonań i postaw, a także zmierzenia się z obawami dotyczącymi własnego starzenia się oraz starzenia i niepełnosprawności bliskich osób. Prawdopodobnie nie należy włączać do grupy członków, których stan zdrowia budzi u osoby prowadzącej silnie negatywne emocje, ponieważ mając w bliskiej rodzinie chorego, np. na chorobę Alzheimera, może wykazywać trudności z dokonaniem obiektywnej oceny jej następstw wśród członków grupy, nawiązaniem relacji i podjęciem efektywnej pracy edukacyjnej. Z drugiej strony zyskuje możliwość poznania, zrozumienia i zaakceptowania skutków tej choroby. Instruktor pracujący w ludźmi z problemami natury fizycznej czy psychicznej powinien być introspektywny i świadomy własnych uprzedzeń, np. jeśli w jego rodzinie obecny jest alkoholizm, musi uważnie obserwować, jak sam radzi sobie w kontaktach z osobą z podobnym problemem.

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ ZŁOŻONA

Niepełnoprawność w starszym wieku cechuje wieloprzyczynowość. Funkcjonalne skutki doświadczanych chorób oddziałują między sobą i pogłębiają stopień funkcjonalnej niesprawności. Dodatkowo utrata zdrowia postępuje w kontekście innych strat związanych z zaawansowanym wiekiem, np.: zdrowia, współmałżonka, pozycji społecznej, pracy zawodowej itp., i z tego powodu odczuwana jest bardziej dotkliwie.  Skomplikowany obraz kliniczny przekłada się na wysoką złożoność stanu funkcjonalnego starszej osoby i jej potrzeb, jak również metodykę postępowania edukacyjnego.

 

PLANOWANIE GRUPY

Specyfika pracy z niepełnosprawnymi seniorami uwidacznia się już na etapie planowania grupy. Skład grupy warto rozważyć w perspektywie jej celów. Zespoły można dobierać homo- lub heterogenicznie, przy czym organizacyjnie (kwestia adaptacji otoczenia, pomocy rehabilitacyjnych, technik kompensacyjnych, sposobów komunikacji itp.) łatwiej jest przeprowadzić zajęcia z grupą jednorodną pod względem doznawanej niepełnosprawności. Nie można obciążać zespołu zbyt dużą liczbą osób z uszkodzeniem sensorycznym lub trudnościami w mowie, inaczej pozostali członkowie nie będą czerpać satysfakcjonujących korzyści z przynależności do grupy. Istotny jest również stopień doświadczanej niepełnosprawności - uczestnicy porównują się, gorzej funkcjonujący stresują się własną niezdolnością do wykonania zadań, inni zaś mogą czuć się w takiej grupie ”spowolnieni”.

Grupy powinny być planowane w czasie najlepszego funkcjonowania ich członków – dla jednych będą to godziny poranne, dla innych późniejsze. Najczęściej jednak osoby starsze preferują godziny przedobiednie, choć i tu nie ma reguły, ponieważ po zażyciu porannej dawki lekarstw mogą odczuwać negatywne skutki uboczne, np. ospałość, zaburzenia równowagi. Dla wielu seniorów poobiednia drzemka wpisana jest w stały plan dnia. Często obserwuje się fluktuacje między dobrymi i gorszymi dniami.W przypadku starszych osób z niepełnosprawnością samo miejsce spotkań może determinować ich udział w zajęciach. Jeśli w proponowanym miejscu nie będą mogły funkcjonować na akceptowalnym przez nich poziomie – mogą zrezygnować ze szkolenia.

UCZESTNICY

Instruktor powinien znać następstwa doświadczanych przez uczestników chorób, np. niektórzy ludzie po wylewie zwyczajowo płaczą, nawet jeśli nie mają depresji, niektóre lekarstwa powodują senność nie mającą nic wspólnego z jakością spotkań, lękiem czy wycofaniem. Osoby potrzebujące często oddawać mocz również wymagają szczególnej uwagi, np. mogą siedzieć blisko drzwi, tak by w razie potrzeby szybko i dyskretnie opuścić spotkanie i wrócić. Powinny być zachęcane do odwiedzenia toalety tuż przed rozpoczęciem zajęć. W pracy niepełnosprawnymi osobami w starszym wieku należy być również świadomym często doświadczanego przez nich przewlekłego bólu (np. przy artretyzmie) lub chronicznego zmęczenia (np. choroby serca, niewydolność krążeniowa).

Praca grupowa nie jest odpowiednia dla osób, które są:

  • nadmiernie pochłonięte własnymi problemami, nie są w stanie wysłuchać i odpowiadać na problemy innych ludzi,
  • wyczulone na punkcie własnej prywatności, niezdolne do omawiania osobistych kwestii na forum publicznym,
  • ekstremalnie zdezorientowane mogą oddziaływać szkodliwie na funkcjonowanie całej grupy,
  • hiperaktywne lub agresywne,
  • zwyczajowo płaczliwe,
  • wyrażają brak woli uczestnictwa w spotkaniach,
  • z psychotyczną depresją,
  • głuche i nie potrafiące czytać z ust,
  • nie trzymające moczu,
  • z zaawansowaną hipochondrią,
  • błąkające się (z zaawansowaną demencją).

 

NAUCZANIE

W edukacji chorych i niepełnosprawnych seniorów stosuje się takie same zasady, jak w edukacji dorosłych i starszych, dostosowane do indywidualnych potrzeb grupy lub uczestników, z silnym zaakcentowaniem zasady kompensacji. Zajęcia edukacyjne mogą być wzbogacone o aspekt terapeutyczny, co wymaga świadomego stosowania elementów, np.: terapii kognitywnej, ukierunkowanej na ćwiczenie pamięci i ogólnych zdolności intelektualnych, koncentracji i uwagi czy reminiscencji, polegającej na odwoływaniu się do minionych przeżyć i doświadczeń chorego, obrazów, dźwięków, zapachów, najczęściej z dalekiej przeszłości. Reminiscencja pomaga zachować wspomnienia i optymistycznie podsumować dotychczasowe życie, daje poczucie spełnienia.

 

ABSENCJA

Jeśli grupa jest ważna dla uczestników, będą pojawiać się na spotkaniach pomimo gorszego samopoczucia, choroby czy bólu. W przypadku nieobecności któregoś z członków należy skontaktować się z nim bezpośrednio lub przez osobę z grupy, i dowiedzieć, co było przyczyną absencji, przekazać informacje na temat przebiegu minionych zajęć, zadanych do wykonania zadań. Takie działanie wypływa z zasady inkluzji, która mówi o potrzebie włączania wszystkich uczestników w życie i działania grupy. To instruktor jest osobą cementująca grupę. Jeśli wyraża on zainteresowanie nieobecnością jednej z osób, pozostali członkowie grupy mają poczucie, że mogą liczyć na podobne zainteresowanie w przypadku ich nieobecności. Zawsze należy informować, z możliwie długim wyprzedzeniem, o nieobecności na zajęciach edukatora lub planowanym zastępstwie.

INTERDYSCYPLINARNA WIEDZA I WSPÓŁPRACA

Zajęcia prowadzone w grupie niepełnosprawnych seniorów będą w szczególny sposób ukierunkowane na zachowanie w jak największym stopniu samodzielności uczestników. Ważnym celem będzie prewencja kolejnych schorzeń i niepełnosprawności, np. zapobieganie częstym w starszym wieku upadkom (zwłaszcza wśród osób z ograniczoną mobilnością, zaburzeniami równowagi, uszkodzeniem wzroku) i złamaniom (szczególnie wśród kobiet). W razie potrzeby uczestników należy kierować do odpowiednich specjalistów, np. w przypadku podejrzenia poważnego ubytku wzroku lub słuchu. W tym celu trener musi być świadom związanych z wiekiem zmian fizycznych i umysłowych mogących wskazywać na chorobę. Współpraca interdyscyplinarna w przypadku pracy z osobami starszymi, doświadczającymi złożonych problemów psychofizycznych, społecznych i funkcjonalnych, stanowi podstawę skutecznego zaspokajania ich wielowymiarowych potrzeb.

Jak należy dostosować zajęcia edukacyjne do potrzeb osób dorosłych z różnego rodzaju niepełnosprawnościami?

DEMENCJA

Praca z osobami z demencją polega na wykorzystaniu ich pozostałych umiejętności i zaangażowaniu w codzienne życie. Celem jest radosne spędzanie czasu razem i podtrzymywanie pozostałych zdolności. Nie należy próbować ich zmieniać, a dostosować się do nich ze świadomością, że to choroba aktualnie je kształtuje. To opiekun może modyfikować swoje zachowanie, co często skutkuje zmianą zachowania osoby chorej na demencję. W kontakcie z nią najtrudniejsze bywają zmiany osobowościowe i behawioralne. Już na początkowym etapie choroby Alzheimera dochodzi do utraty świadomości, że słowa mogą ranić bliskie osoby. Chorzy mogą mówić, cokolwiek przyjdzie im do głowy, używać niestosownego słownictwa. Przez pacjenta przemawia choroba, a nie osoba, jaką dotychczas był. Osłabia się zdolność werbalnej ekspresji, w związku z czym chory może nie być w stanie wyrażać wdzięczności za otrzymywaną pomoc.

Do pracy edukacyjnej i terapeutycznej należy ostrożnie wybierać osoby z demencją tak, by wymogi grupy nie były dla niej zbyt obciążające. Katastroficzna reakcja to termin używany do opisu ekstremalnej, nagłej i stresowej reakcji, która może mieć miejsce, kiedy osoba z demencją odkrywa, że nie jest w stanie wykonać zleconego zadania lub czuje się przytłoczona nałożonymi na nią wymaganiami. Przeciążona może łkać, rumienić się, nerwowo poruszać lub wykazywać zachowania paranoiczne. Nie wie, dlaczego tak się zachowuje, wie natomiast, że czuje się zagrożona. Może nawet opuścić miejsce spotkania. Najlepszym działaniem jest oczywiście prewencja. Należy wczuwać się w sytuację członków grupy, wobec pierwszych sygnałów przeciążenia zmienić temat lub odwrócić uwagę wszystkich od zaniepokojonej osoby, upraszczać zadania lub asystować w ich wykonywaniu.

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ WZROKOWA

Uszkodzenie wzroku jest jednym z najczęstszych i najbardziej upośledzających następstw procesu starzenia się człowieka. Jest drugą, po artretyzmie i reumatyzmie, przyczyną niepełnosprawności wśród osób starszych. W gronie niewidomych i słabo widzących osób seniorzy stanowią zdecydowaną większość. Utrata wzroku w starszym wieku jest częsta, choć najczęściej pozostaje niewykryta, ponieważ dokonuje się stopniowo i  bezboleśnie. Około 20% osób w wieku 65+ doświadcza poważnego uszkodzenia wzroku. Z wiekiem patologiczne zmiany widzenia znacznie się nasilają.

W pracy edukacyjnej z niewidomymi i słabo widzącymi osobami w starszym wieku znaczenia nabiera zasada kompensacji, czyli przezwyciężania tak dalece, jak to możliwe, ograniczeń wynikających z uszkodzenia wzroku. Należy dokonać adaptacji zajęć w kierunku potrzeb oraz możliwości uczestników, na poziomie modyfikacji celów zajęć, stosowanych metod, środków, pomocy dydaktycznych i rehabilitacyjnych,  adaptacji otoczenia.

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ SŁUCHOWA

Utrata słuchu może zacząć się na początku trzeciej dekady życia u mężczyzn i pod koniec trzeciej dekady życia u kobiet. Wśród osób starszych jest najczęściej łagodna (rzadko bywa całkowita), ale powszechna. Około 30% ludzi powyżej 65 lat zgłasza problemy ze słuchem. Z wiekiem stają się one coraz powszechniejsze i dotykają już połowę 80-latków. Utrata słuchu częściej dotyczy starszych mężczyzn niż kobiet. W starszym wieku jest najczęściej stopniowa, dlatego osoba może być przez długi okres nieświadoma postępującego uszkodzenia. Około 65 roku życia upośledzenie słuchu powoduje pojawienie się niewydolności socjalnej słuchu, to jest trudności słyszenia mowy, początkowo nieznacznych, później narastających szybciej. Wiele osób przyjmuje ten stan za normalny w zaawansowanym wieku i nie szuka pomocy u lekarza, pozwalając na występowanie niepotrzebnej na ogół niepełnosprawności.

 

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

Z wiekiem postępują zmiany w narządzie ruchu polegające na zmniejszeniu masy mięśni i osłabieniu ich siły, a także demineralizacji i ubytku elastycznych elementów kośćca. Dochodzi do obniżenia wytrzymałości mechanicznej narządu ruchu, dzięki czemu na pozór niegroźne upadki kończą się dla starszej osoby urazem czy złamaniem, często bardzo groźnym w skutkach złamaniem biodra. Ponad 75% upadków osób starszych ma miejsce w domu. Przyczyną może być nieprzystosowanie mieszkania, np. niskie fotele, sedesy, brak uchwytów służących do podtrzymania się, słabe oświetlenie. Około 20% osób starszych po złamaniu biodra, na skutek komplikacji, nie przeżywa kolejnego roku. Dodatkowo wśród problemy w poruszaniu się mogą się pojawić po wylewie czy amputacji. Jednym z głównych celów zajęć ze starszymi osobami z niepełnosprawnością ruchową będzie minimalizowanie ryzyka upadków przy jednoczesnym maksymalizowaniu ich mobilności i niezależności.

Seniorzy doznający osłabienia aparatu ruchowego, w celu kompensacji osłabionych nóg lub po doznanych urazach, korzystają z pomocy ortopedycznych, jak:

  • pojedyncza laska - najlepsza dla osób ze słabością lub bólem po jednej stronie ciała, daje najmniej podparcia, ale jest najlżejsza;
  • laska czworonożna - posiada szerszą podstawę i daje większe podparcie;
  • laska-szwedka (pod łokieć) – jest bardziej stabilna, ale wymaga więcej siły;
  • chodzik - może być używany przy obustronnym osłabieniu ciała;
  • wózek – należy przewidzieć miejsce dla wózka, odpowiednią wysokość stolików, dostosowaną łazienkę, podjazdy lub działającą windę.

 

Ludzie z uszkodzeniem motorycznym powinni być włączani do grup w odpowiednich proporcjach. Jeśli grupa będzie składać się z samych uczestników poruszających się na wózkach, nie będzie możliwości nawiązania fizycznej bliskości, np. utworzenia małego kręgu. Wózki wymagają większego pomieszczenia i odpowiedniego architektonicznego  dostosowania budynku i transportu. Przed dotknięciem wózka zawsze należy spytać osobę, czy potrzebuje pomocy. Trzeba upewnić się, że wózek ustawiony jest w odpowiedniej pozycji i ma zaciągnięte hamulce, zanim osoba spróbuje z niego zejść. Podczas dłuższej rozmowy dogodnie jest zniżyć się do poziomu osoby siedzącej na wózku lub ustawić wózek wyżej. Nie powinno patrzeć się na osobę z góry, ani opierać się o wózek – to jej prywatna przestrzeń.

Laski, chodziki, wózki mogą stanowić zagrożenie. Jeśli upadną, ktoś może się o nie potknąć. Drewniane laski mogą się poturlać, również jeśli ktoś na nie stanie. Dobrze jest położyć je na parapecie lub na specjalnie do tego przeznaczonym stole. Jeśli jednak będą znajdować się zbyt daleko od użytkowników, nie będą mogli się przemieszczać, póki ktoś im ich nie poda. Zdarza się, że seniorzy używają lasek jako broni, zwłaszcza jeśli są agresywni – powinny leżeć blisko, ale w bezpiecznym miejscu. Laki z nóżkami mogą stać. Wózki i chodziki zajmują dużo miejsca, zwłaszcza jeśli osoba chce je trzymać blisko (zapewnij przestrzeń na etapie planowania). Pomoce powinny być oznaczone imieniem użytkownika tak, aby po spotkaniu nie zostały pomylone.

 

Jak nalezy komunikować sie z osobami w dojrzałym wieku z róznego rodzaju niepełnosprawnościami?

Komunikacja to aktywny proces, podczas którego dochodzi do wymiany symboli, znaków, idei i informacji. To sposób, w jaki ludzie budują, interpretują i rozumieją znaczenie świata. Zachodzi między osobą nadającą a odbiorcą, które wysyłają wiadomości i odpowiedzi, posługując się odpowiednimi przekaźnikami. Nie jest możliwe, aby w obecności drugiej osoby nie wysyłać informacji, werbalnych lub pozawerbalnych. Każda osoba jest unikalna i we właściwy dla niej sposób komunikuje się. Wiele problemów wynika jednak z nieefektywnej komunikacji.

Słuchanie to najcenniejsza umiejętność w komunikacji. Wymaga empatii i uwagi, zainteresowania współrozmówcą, jego emocjami, ale niekoniecznie zgadzania się z nim. Aktywne słuchanie zawiera dwa elementy: rozumienie komunikatów osoby z jej punktu widzenia oraz komunikowanie swojego rozumienia tej osoby, na poziomie informacji i uczuć, w sposób dla niej zrozumiały. Jest wyrazem akceptacji i szacunku, dlatego ludzie wysłuchani czują się dowartościowani i otoczeni troską. Efektywna komunikacja kształtuje relację między nauczycielem i uczniem oraz obraz samego siebie wśród uczestników.

Efektywna komunikacja stanowi ważny składnik jakości życia. Osoby starsze mogą doświadczać społecznej izolacji, samotności z powodu wdowieństwa, przejścia na emeryturę czy choroby, w związku z czym mają mniej okazji do nawiązania społecznej komunikacji. Może być ona utrudniona z takich powodów jak utrata słuchu, zębów, osłabienie pamięci krótkoterminowej. Wykryto, że ponad połowa mieszkańców domów opieki wykazuje trudności w komunikowaniu się.

 

 

 

 

 

 

O niepełnosprawności ogólnie data dodania: 15.04.2014
O niepełnosprawności ogólnie

Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2011 roku liczba osób niepełnosprawnych ogółem wynosiła w Polsce blisko 4,7 mln i stanowiła 12,2% ludności kraju. Udział mężczyzn wśród osób...

więcej
poprzednia 1 następna
Centrum 50+ O nas O projekcie Newsletter
Statystyki
  • Goście on-line: 170
  • Dzisiejsze wizyty: 46
  • W tym miesiącu: 11190
  • W tym roku: 175009