Imieniny: Cezarego, Zygfryda oraz Marii
Grupa docelowa

Nieaktywne 50+ - strona 1 z 3

Praca zawodowa jest istotnym czynnikiem różnicującym i wpływającym na całokształt funkcjonowania jednostki. Oczywiście zmiany rozwojowe i zadania życiowe pozostają takie same dla obydwu grup, jednakże brak pracy wpływa na wielopłaszczyznowe funkcjonowanie człowieka. Na jego stan fizyczny, emocjonalny, umysłowy i ekonomiczny. Wpływa na jakość radzenia sobie ze stresem, zaradność życiową, poczucie wpływu i obraz siebie. Osoby, które pozostają długotrwale bezrobotne są bezrobotne z jakiegoś względu. Przyczyna bezrobocia wyznacza kierunek niezbędnych działań i strategii pomocowych. Inne zostaną podjęte działania wobec osoby, która jest mało wydolna społecznie, ma syndrom wyuczonej bezradności a inne wobec osoby, która przez ostatnich pięć lat opiekowała się rodzicem i całkowicie musiała zrezygnować z pracy, a teraz chce do niej wrócić.

Emerytura

Osoby 50+ pozostające nieaktywne zawodowo, to także osoby będące na emeryturze. Jeszcze do niedawna wiek przejścia na emeryturę w Polsce był mniejszy. Zmiany nastąpiły wraz z ustawą z 11 maja 2012 roku o emeryturach i rentach. Wiek przejścia na emeryturę został zrównany i podwyższony do 67 roku życia zarówno dla kobiet jak i dla mężczyzn.  Reforma ma polegać na stopniowym podnoszeniu progu emerytalnego co cztery miesiące o miesiąc, począwszy od początku 2013 roku. Mężczyźni osiągną ten pułap w 2020 roku, zaś kobiety w 2040. Reforma została przeprowadzona ze względów ekonomicznych, jednak od strony psychologicznej jest formą utrzymania osób starszych przy dłuższej aktywności. W polskiej realności często emerytura oznacza bierność, nic nierobienie, odpoczynek. Jednakże zaniechanie aktywności to szybka droga do postępującego procesu starzenia się. A kiedy starzeje się pojedynczy człowiek starzeje się całe społeczeństwo.

Bezrobocie

Problem bezrobocia to w obecnych czasach jeden z poważniejszych problemów społecznych. Niesie ze sobą poważne konsekwencje zarówno dla społeczeństwa, jak i dla jednostki. Nie każda osoba, która nie pracuje zarobkowo jest osobą bezrobotną.

„Bezrobocie to zjawisko społeczne lub ekonomiczne polegające na tym, że mniejsza lub większa liczba osób zdolnych i gotowych do podjęcia pracy nie może znaleźć zatrudnienia”.

Nie jest bezrobotną osoba, która nie podejmuje pracy z własnego wyboru, np. kobieta, zajmująca się domem. Definicje bezrobocia są głównie regulowane prawnie przez rejestracje urzędów pracy lub Światową Organizację Pracy. Do podjęcia pracy osoba musi być w wieku produkcyjnym, czyli 18-67 dla kobiet i dla mężczyzn, nie może pobierać renty lub emerytury, nie może uczyć się w szkole w systemie dziennym. Musi być gotowa w pełnym wymiarze pracy do podjęcia działań zarobkowych.

Statystyka międzynarodowa proponuje następującą definicję bezrobocia: „(…) aby osoba była uznana za bezrobotną, musi spełniać jednocześnie trzy warunki: nie pracować, aktywnie poszukiwać pracy, być gotową do jej podjęcia”. (Kiedy osoba może być uznana za bezrobotna – rys. 1)

 

Zjawisko bezrobocia dzieli się ze względu na charakter. Wyróżnia się bezrobocie: frykcyjne, strukturalne, koniunkturalne i klasyczne. Najgroźniejsze jest strukturalne, bo wynika z funkcjonowania gospodarki, która nie daje możliwości zatrudnienia i występuje w skali masowej. Jedynym wyjściem z takiej sytuacji jest  przekwalifikowanie się na taką branżę, na którą jest zapotrzebowanie, lub zmiana zamieszkania podyktowana szukaniem miejsca pracy (np. wyjazdy Polaków za granicę). Bezrobocie frykcyjne jest wynikiem funkcjonowania rynku pracy i swobody w zmianie pracy. W dopuszczalnych granicach jest potrzebne, gdyż stanowi czynnik większego zaangażowania w pracę, podnoszenia jej jakości i wydajności. Koniunkturalne trwa zazwyczaj do kilku miesięcy. Kiedy pojawia się popyt na dobra i usługi, pojawiają się miejsca pracy. Klasyczne zaś jest wtedy, gdy płace utrzymywane są powyżej  poziomu przecięcia krzywej podaży i popytu. Skutki bezrobocia są dość dotkliwe i rozległe. Brak środków do życia i zaspokojenia podstawowych potrzeb, lęk o przyszłość, poczucie frustracji i bycia niepotrzebnym, zaniżony obraz siebie. W efekcie tego doszło do zmian w wymiarze społecznym. Niepokojący jest wzrost samobójstw i zabójstw, rozbojów, uzależnienia od alkoholu, narkotyków i leków. Badania pokazują, że w Polsce, po roku 1990 najczęstszą przyczyna odbierania sobie życia była utrata pracy, trudność w utrzymaniu rodziny i lęk o przyszłość. Do tego okresu głównie zamach na własne życie wynikał z choroby psychicznej, kalectwa lub choroby przewlekłej. Samobójstwa wśród osób bezrobotnych są dwa razy częstsze niż średnia dla całej populacji osób odbierających sobie życie.

Okres bycia bezrobotnym umownie dzieli się  na krótkotrwały okres, do roku pozostawania bez pracy i okres bycia długotrwale bezrobotnym, gdy przeciąga się ono w czasie, ponad rok. Obserwuje się obecnie tendencję, że czas szukania pracy wydłuża się, szczególnie im wyższe stanowisko, bardziej wyspecjalizowana branża i przepełnienie rynku specjalistami w danej dziedzinie. Pozostawanie w fazie bezrobocia przechodzi kilka faz ściśle związanych z adaptacją do nowego środowiska. Znajomość ich ma szczególne znaczenie dla trenerów pracujących z takimi osobami. Wiedza na jakim są teraz etapie, pozwala dopasować metody i styl pracy do ich głównych potrzeb. (Fazy pozostawania osobą bezrobotną – rysunek 2).

Nagła utrata pracy, nawet jeśli była czymś spodziewanym, powoduje zanik entuzjazmu i aktywności, wywołuje pesymizm. Następnie pojawia się frustracja, zwiększa się niezadowolenie z utrzymującego się braku pracy, zauważa się powolne wycofywanie z aktywności psychospołecznej, apatię, wzrost konfliktowości i agresji, osoba ma mniej cierpliwości. Po pewnym czasie pojawia się niewielki wzrost optymizmu, osoba zaczyna wierzyć w znalezienie pracy ale negatywne skutki jej braku nadal się utrzymują. Długotrwały brak pracy powoduje nawrót pesymizmu, pojawia się stres, bezradność i brak poczucia bezpieczeństwa. W efekcie skutkuje to zaburzeniami psychosomatycznymi, złym sposobem odżywiania, brakiem aktywności, depresją i myślami samobójczymi, używkami typu alkohol i leki, które „znieczulają”. W tym momencie pojawia się syndrom obcości. Osoba taka ma poczucie, że nie ma wpływu na własne życie, nie podejmuje tym samym aktywności. Obserwuje się destrukcję osoby i zahamowanie w rozwoju osobowości czyli regres.

Obraz siebie, podając za Brzezińską, jest to „(…) zbiór wiedzy i wiadomości o własnych cechach, możliwościach i umiejętnościach”. Człowiek dokonuje pewnych ocen i sądów zarówno otoczenia jak i siebie. Pozostając długotrwale bezrobotnym przegląda się w lustrze społecznym i dokonuje autorefleksji. Porównuje się z innymi, ocenia siebie w sytuacji obecnej i wówczas  kiedy pracował. Badania Renaty Walczak na grupie stu kobiet bezrobotnych pokazały, że kobiety te cechuje obniżony poziom samoakceptacji, brak efektywności w działaniu, skłonność do zamykania się w sobie i mniejsza odporność na stres (badania przeprowadzono na grupie wiekowej: 35-44 lata, jednak wyniki i wnioski z nich płynące są istotne również dla grupy wiekowej 50+). Doświadczają poczucia zagubienia i trudno im odnaleźć swoją rolę w świecie. Mają niezaspokojoną potrzebę bezpieczeństwa i trudniej im tym samym radzić sobie w trudnych, problemowych sytuacjach. Na skutek tych niekorzystnych zmian, stają się one bardziej podatne i otwarte na pomoc innych ludzi, w tym psychologiczną. Na obraz osoby bezrobotnej w oczach społeczeństwa w badaniach Reszke „Jaki jest typowy bezrobotny?” padały najczęściej stwierdzenia: zrezygnowany, w znaczeniu w złym stanie psychicznym, nerwowy, biedny, agresywny, upokorzony ale też pijak. Rzeczywiście badania potwierdzają, że osoby bezrobotne odznaczają się kiepską kondycją psychiczną w postaci: załamania, depresji lub nawet myśli samobójczych. Skrajnym przypadkiem jest zamach samobójczy, który coraz częściej analizuje się w kontekście czynników społecznych i ekonomicznych i stanowi poważne ryzyko u osób pozostających stale bezrobotnymi.

 

Z perspektywy pracy, wiek 45- 64 to tzw. faza podtrzymania, gdzie osoba dąży do poprawy pozycji i sytuacji zawodowej. Jeżeli w tym wieku zostaną dotknięte bezrobociem, charakteryzuje je syndrom bezradności. Osoba nie czuje szans na wyjście z sytuacji, nie widzi możliwości przekwalifikowania i negatywnie ocenia dotychczasowe życie. Autorzy podkreślają, że „ (…) im dłuższy okres pozostawania bez pracy, tym mniejsza szansa na jej zdobycie i wyjście z zamkniętego kręgu bezrobocia”. Tym ważniejsze jest podejmowanie działań prewencyjnych na szczeblu pierwotnym i wtórnym (więcej w rozdziale 3.4.2). Wszelkie próby szukania i podjęcia pracy, które kończą się niepowodzeniem traktowane są w kategoriach porażki. To co jest ważne przy owym doświadczeniu to nie pozwolić by zdominowała osobę, którą dotknęła. Często, jeśli nie od razu po jednym, ale po kilku z rzędu niepowodzeniach, osoba załamuje się, czuje spadek sił, energii i wiary w siebie. Ma poczucie, że na nic nie ma wpływu, że traci kontrolę nad własnym życiem. W literaturze przedmiotu stosuje się określenie rezyliencji, czyli „przywracanie zdrowych postaw i mechanizmów radzenia sobie”. Powinien nastąpić czas przeformułowania swoich planów i ich realizacji. Zadaniem trenera w grupie osób 50+ będzie pomoc by stało się to możliwe.

Działania motywacyjne wobec osób nie aktywnych zawodowo

Niezależnie od tego jaka przyczyna leży u podłoża bezrobocia, osobom nie aktywnym bardzo trudno jest wrócić na rynek pracy. Okazuje się, że nie tyle sam bark kompetencji zawodowych jest tu istotny, co spadek motywacji do aktywnego poszukiwania pracy. Niezwykle demotywująco działa brak pozytywnych przykładów w otoczeniu. Z jednej strony pojawia się myślenie typu: „nie ma pracy”, „są młodsi”, „nie nadaję się”. Z drugiej zaś strony nie działa podstawowy mechanizm uczenia społecznego, czyli modelowanie. Z badań Ewy Rzechowskiej nad osobami bezrobotnym w wieku 50+, wynika, że podstawowym kryterium różnicującym nastawienia motywacyjne u osób bezrobotnych jest poczucie bezpieczeństwa. Wyróżniła ona pięć typów takich nastawień. (Tabela 1)

Motywacja, ze względu na źródło pochodzenia może być wewnętrzna lub zewnętrzna. W przypadku tej pierwszej, źródłem sterowania są zasoby człowieka, jego aspiracje, chęci, a przede wszystkim poczucie satysfakcji. Ta druga, niesie ze sobą profity z zewnątrz, jest rozumiana w postaci behawioralnej kategorii nagrody. Praca niesie ze sobą zewnętrzny czynnik motywacyjny w postaci wynagrodzenia finansowego, ale przede wszystkim jednostka powinna mieć motywację wewnętrzną do wykonywania swoich działań, by pracę swoją wykonywać z pasją i zaangażowaniem. Istotna jest praca w kierunku rozwijania wewnętrznych aspiracji zarówno osób bezrobotnych jak i pracujących. Rozbudzanie pasji, potrzeby aktywności i działania staje się osobistym motorem dążeń jednostki co podnosi jej jakość życia i zadowolenie. Badania Sheldona i Kassera wykazały, że dobrostan psychiczny człowieka jest uzależniony od tego na ile działania i dążenia jednostki są dla niej osobiście wartościowe i interesujące.

 

Inne w kategorii:

Aktywne 50+

Wedle współczesnych tendencji, zauważa się coraz wcześniejsze osiągnięcie...

Centrum 50+ O nas O projekcie Newsletter
Statystyki
  • Goście on-line: 124
  • Dzisiejsze wizyty: 113
  • W tym miesiącu: 8255
  • W tym roku: 128566